સરહદ કા વીર રણછોડ રબારી

સરહદ કા વીર રણછોડ રબારી

આ હિન્દુસ્તાની હીરો પાકિસ્તાન ને ભારે પડતો.. 2008 ફીલ્ડ માર્શલ માણેક શોને તમિલનાડુની વેલિંગ્ટન હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા. ગંભીર બીમારીમાં અને અર્ધ સભાન અવસ્થામાં, તે એક નામ લેતા હતા-‘પાગી-પાગી’, ડોક્ટરોએ એક દિવસ પૂછ્યું “સાહેબ, આ પાગી કોણ છે?”

સેમ સાહેબે ખુદ માહિતી આપી-

જનરલ માણેકશા કોમાં હતા. પગીને બોલાવવાનો આદેશ આપ્યો, આજે હું તેની સાથે ડિનર કરીશ. હેલિકોપ્ટર રવાના થયું. હેલિકોપ્ટરમાં ઉડતા જ , પગી ની એક થેલી નીચે રહી હતી, જેને લેવા માટે હેલિકોપ્ટરમાં નીચે ઉતારવામાં આવ્યુ,અધિકારીઓએ થેલી ને નિયમો અનુસાર હેલિકોપ્ટરમાં મૂકતા પહેલા ખોલી ત્યારે સ્તબ્ધ થઈ ગયા. કારણ કે તેમાં બે રોટલીઓ, ડુંગળી અને ગઠિયા હતા. સામ સાહેબે રાત્રિભોજનમાં એક રોટલી અને બીજી પગી એ ખાધી.

ઉત્તર ગુજરાતના ‘સુઇગાંવ’ આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદી વિસ્તારની એક સરહદી ચોકીનું નામ રણછોડદાસ ચોકી છે. આવું પહેલીવાર બન્યું જ્યારે એક સામાન્ય માણસના નામે તેમજ તેની પ્રતિમાના નામે આર્મી પોસ્ટ લગાવવામાં આવી.

પગીનો અર્થ ‘માર્ગદર્શક’ છે, એટલે કે જે વ્યક્તિ રણમાં રસ્તો બતાવે છે. જનરલ સેમ માણિક શો આ નામથી ‘રણછોડદાસ રબારી’ કહેતા હતા.

રણછોડદાસ ગુજરાતના બનાસકાંઠા જિલ્લામાં પાકિસ્તાનની સરહદે આવેલા ગામ પેથાપુર ગાથડાના રહેવાસી હતા. તેઓ ગાય ઉછેરનું કામ કરતા હતા. 58 વર્ષની વયે બનાસકાંઠાના પોલીસ અધિક્ષક વનરાજસિંહ ઝાલાએ તેમને પોલીસ માર્ગદર્શક તરીકે રાખ્યા ત્યારે તેમનું જીવન બદલાઈ ગયું.

તેઓ એટલા કુશળ હતા કે માત્ર ઉટ ના પગના નિશાન જોઈને તેઓ કહી શકે કે તેના પર કેટલા લોકો સવાર હતા. માનવ પગના નિશાન જોઈને તેઓ વજનથી લઈને ઉંમર સુધી અનુમાન લગાવતા હતા. કેટલા સમય પહેલા માર્ક છે અને તે કેટલું દૂર ગયું હશે, બધા સચોટ અંદાજ, જાણે કમ્પ્યુટર ગણતરી કરી રહ્યું હોય.

1965 ના યુદ્ધની શરૂઆતમાં, પાકિસ્તાની સેનાએ ભારતના ગુજરાતમાં કચ્છ સરહદ પર સ્થિત વિડકોટ પર કબજો કર્યો હતો. આ એન્કાઉન્ટરમાં લગભગ 100 ભારતીય સૈનિકો શહીદ થયા હતા અને ભારતીય સેનાના 10 હજાર સૈનિકોની ટુકડીને ત્રણ દિવસમાં ચારકોટ પહોંચવાની જરૂર હતી. પહેલી વાર રણછોડદાસ પગી. રણના રસ્તાઓ પર તેની પકડને કારણે, તેણે સેનાને નિર્ધારિત સમયથી 12 કલાક પહેલા તેના ગંતવ્ય સુધી પહોંચાડ્યું હતું. સેમ સાહેબે પોતે સેનાને માર્ગદર્શન આપવા માટે પસંદ કર્યા હતા અને સેનામાં એક ખાસ પોસ્ટ બનાવવામાં આવી હતી – ‘પગી’.

ભારતીય સરહદમાં છૂપાયેલા 1200 પાકિસ્તાની સૈનિકોનું સ્થાન અને અંદાજિત સંખ્યા ભારતીય સેનાને તેમના પગના નિશાનથી જાણ્યા પછી જ જાહેર કરવામાં આવી હતી અને ભારતીય સેના માટે તે મોરચો જીતવા માટે તે પૂરતું હતું.

1971 ના યુદ્ધમાં સેનાને માર્ગદર્શન આપવા સાથે, મોરચામાં દારૂગોળો પહોંચાડવો પણ પગીના કામનો ભાગ હતો. પગીએ પાકિસ્તાનના પાલીનગર શહેર પર ફરકાવવામાં આવેલા ભારતીય તિરંગાની જીતમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. સેમ સાબે પોતે પોતાના ખિસ્સામાંથી ₹ 300 નું રોકડ ઇનામ આપ્યું હતું.

પગીને 65 અને 71 ના યુદ્ધમાં તેમના યોગદાન માટે ત્રણ સન્માન પણ મળ્યા – સંગ્રામ મેડલ, પોલીસ મેડલ અને સમર સેવા મેડલ.

સેમ માનિક શોનું 27 જૂન, 2008 ના રોજ અવસાન થયું હતું, અને પગીએ 2009 માં સૈન્યમાંથી ‘સ્વૈચ્છિક નિવૃત્તિ’ પણ લીધી હતી. તે સમયે પગીની ઉંમર 108 વર્ષ હતી. હા, તમે તેને બરાબર વાંચ્યું છે … 108 વર્ષની ઉંમરે ‘સ્વૈચ્છિક નિવૃત્તિ’ અને પાગીનું 2013 માં 112 વર્ષની વયે અવસાન થયું હતું.

જય હિન્દ

રીપોર્ટ નરસીભાઈ દવે લુવાણા કળશ થરાદ